Recente publikaties

Europa kwetsbaar voor de toekomst - De impact van de klimaatverandering op de watervraagstukken in Europa

Europa zal zich moeten aanpassen aan de gevolgen van de klimaatverandering. Nu al zijn lokaal de overstromingsrisico’s groot, worden watervoorraden uitgeput, en kan de riolering het water van zware buien niet verwerken. De klimaatverandering zal deze kwetsbaarheden versterken en vraagt om aanpassingen van de hoogwaterbescherming, het landgebruik en de inrichting van de stedelijke omgeving.

De gevolgen van de klimaatverandering zullen vooral merkbaar worden in een vergroting van de watervraagstukken van vandaag, vaak samengevat met de woorden: teveel, te weinig, te vies. Klimaatadaptatie zal zich richten op de beschikbaarheid, de kwaliteit en de dreiging van het water.

Op de  website www.climateadaptation.eu worden de diversiteit van klimaateffecten en mogelijke adaptatiestrategieën binnen Europa in kaart gebracht. Dit artikel geeft een korte samenvatting.

Meer informatie: Planerin nummer 3, 2011

Gevolgen van droogte in Nederland voor nationale veiligheid beperkt

Van kinds af aan wordt ons voorgelogen dat we in een nat landje wonen. Nederland nat? Onzin! Als we het van de regen moesten hebben, zouden we vrijwel ieder jaar water tekort komen. De som van de verdamping en het waterverbruik is in Nederland veel groter dan de aanvoer van boven. Gelukkig hebben we de Rijn en Maas. dankzij de 'import' uit onze buurlanden hebben wij genoeg zoetwater om aan de vraag te kunnen voldoen. 70% van het zoetwater dat we verbruiken, komt uit de rivieren, slechts 30% is neerslag.

Meer informatie: Magazine nationale veiligheid en crisisbeheersing nummer 4, 2011

Governance capacities for adaptive water management

Samenvatting: We weten niet goed hoe de klimaatverandering en sociaaleconomische ontwikkelingen zich in de loop van deze eeuw zullen voltrekken. Toch moeten we hier met onze maatregelen op het gebied van waterbeheer al wel rekening mee houden. De maatregelen op de korte termijn moeten passen binnen een strategie op de lange termijn die flexibel is zodat we bijtijds kunnen inspelen op veranderende inzichten en meer kennis. Iedere maatregel die we nemen is een stap die moet aansluiten op stappen uit het verleden en stappen in de toekomst, zodanig dat al die stappen samen een strategie zijn naar een klimaatbestendige en duurzame toekomst waarin ons land verzekerd is van een hoog niveau van bescherming tegen overstromingen en voldoende schoon water.

Stap voor stap investeren in het terugbrengen van de veerkracht van het gehele water-bodemsysteem is daarbij de rode draad. Een symbiose tussen veiligheid en natuur waar het kan, en robuuste oplossingen waar het moet. Het Deltaprogramma heeft deze benadering ook als uitgangspunt.

Adaptief waterbeheer is cruciaal in het licht van de onzekere toekomst, en flexibiliteit is daarbij een sleutelbegrip. Dat stelt eisen aan de invulling van water governance en dus aan de capaciteiten van waterbeheerders. We moeten belangen van verschillende actoren en disciplines kunnen assembleren, en daar  in wetgeving de ruimte voor weten te vinden. We moeten vanuit verschillende domeinen, en vanuit overheden, bedrijfsleven en kennisinstellingen werken aan gedeelde doelen, en daarbij maatregelen kunnen financieren over de grenzen van domeinen heen. We moeten de communicatie met de samenleving versterken en dat vraagt speciale competenties.

Adaptief waterbeheer en het versterken van water governance betekent dat we kansen moeten benutten zodra die zich voordoen. Herstructurering van stedelijke gebieden, bijvoorbeeld, biedt uitgelezen kansen om meer ruimte te creëren voor waterberging in de stad. De grootste kans is het Delta Programma, dat zich niet alleen moet richten op de maatregelen en strategieën van de toekomst, maar ook moet zorgen dat deze lange termijn investeringen direct baten opleveren voor de omgeving. Dat vraagt bijzondere capaciteiten en competenties van de professionals.

Meer informatie: Water Governance nummer 1, 2011

Rampenplannen voor Ergst Denkbare Overstromingen in Nederland

Achtergrond: In 2004 verscheen het rapport Risico’s in bedijkte termen van het RIVM (MNP, nu PBL). Daarin werd geconcludeerd dat rampenplannen voor een (dreigende) overstroming in Nederland tekort schieten. Toen in 2005 grote delen van New Orleans overstroomden, kreeg de voorbereiding op (grote) overstromingen in Nederland veel aandacht. Het kabinet stelde de Taskforce Management Overstromingen (TMO) in die in enkele jaren de voorbereiding op overstromingen bij de verschillende overheden op een hoger plan tilde. Een belangrijk uitgangspunt hierbij waren scenario’s van de ergst denkbare overstromingen die Nederland zouden kunnen treffen.

Deze scenario’s en de mogelijkheden en beperkingen om je op dergelijke extreme scenario’s voor te bereiden, zijn onlangs gepubliceerd in het Journal of Contingencies and Crisis Management onder de titel Contingency Planning for Large-Scale Floods in the Netherlands. Coauteurs van dit artikel zijn Bas Kolen en Koen Wouters van HKV LIJN IN WATER en Aad Dollee en Harold van Waveren van de Waterdienst van Rijkswaterstaat.

Samenvatting: Contingency plans for hazards are based on scenarios at different scales. The most extreme scenarios reflect the idea of ‘think the unthinkable’. For large-scale floods in the Netherlands, this idea has been given an upper limit called ‘worst credible floods’: an upper limit for floods that are still considered realistic or credible by experts. Considering the enormous impact of a worst credible flood in the Netherlands and the uncertainty of how a disaster might unfold, a realistic preparation for flood disasters should leave room for improvisation and should be based on relatively simple plans, and on public awareness. The huge consequences of worst credible floods show that the country’s safety will continue to depend on pro-active and preventive measures.

Meer informatie: Journal of Contingencies and Crisis Management Volume 18 Number 1, 2010.

Kustveiligheid en ruimte

Achtergrond: Het Nederlandse deltagebied is in de afgelopen eeuwen steeds dichter bevolkt geraakt. Het wordt zeer intensief gebruikt en er wordt publiek en privaat zeer veel in geïnvesteerd. Om Nederland ook in de toekomst leefbaar en ‘waterbestendig’ te houden, is een goed samenspel tussen ruimtelijke ordening en waterbeheer onmisbaar. Voortbouwend op recente inzichten en ervaringen worden in het boek Ruimte en water – Planningsperspectieven voor de Nederlandse delta (redactie Marjan Hidding en Maarten van der Vlist) uiteenlopende mogelijkheden besproken om het samenspel tussen ruimtelijke ordening en waterbeleid te versterken.

Samen met Bas Jonkman van de TU Delft en Royal Haskoning schreef ik het hoofdstuk over kustveiligheid en ruimte.

Meer informatie: Ruimte en water – Planningsperspectieven voor de Nederlandse delta. Redactie Marjan Hidding en Maarten van der Vlist. Reeks Planologie 10, Sdu Uitgevers Den Haag, 2009.

De evaluatie van het beleid voor de bescherming tegen overstromingen

Achtergrond: In 2004 verscheen bij het RIVM (MNP, nu PBL) het rapport ‘Risico’s in bedijkte termen – een evaluatie van het beleid inzake de veiligheid tegen overstromen’. Het rapport geeft de resultaten weer van de eerste evaluatie van het beleid voor de bescherming tegen overstromingen sinds de watersnoodramp van 1953. Een samenvatting van dit rapport is in 2008 gepubliceerd in het tijdschrift Water Management onder de titel The evaluation of flood risk policy in the Netherlands. Coauteurs van dit artikel zijn Bert Bannink van Ecowater (voorheen RIVM) en Willem Ligtvoet van het RIVM (nu Planbureau voor de Leefomgeving).

Samenvatting: Dams, dikes and coastal defences in the Netherlands have never been stronger: the probability of encountering floods from rivers or from the sea has substantially declined since the last flooding in the south-western part of the Netherlands in 1953. However, the risks of casualties and of economic damage from flooding have become much greater since this event. This paradoxical situation is the result of a growing discrepancy between the existent set of design standards for the height and strength of dams, dikes, and coastal defences set around 1960, and a steady social and economic development since that time. The average yearly economic expansion since 1960 has been twice as high as expected at that time and the population at risk in the Netherlands has more than doubled. In the period between 1960 and present the design standards have not been corrected for the increased economic value and population.

Compared to other risks, the societal risk of flooding (the probability of large numbers of casualties) in the Netherlands appears to be several orders of magnitude larger than the sum of the societal risks of other known external hazards (e.g. industrial hazards and plane crashes). A further increase in flood risk is expected due to further economic and social development.

Meer informatie: Water Management Volume 161, 2008.

Een veiligheidsketen benadering voor de beheersing van overstromingsrisico’s

Achtergrond: Om risico’s van, bijvoorbeeld, een luchthaven of een fabriek met gevaarlijke stoffen voor de omgeving zoveel mogelijk te beperken, wordt niet alleen de kans op een ongeluk zo klein mogelijk gemaakt, maar worden ook maatregelen getroffen om de gevolgen van een ramp, mocht het toch misgaan, zoveel mogelijk te beperken. Dit is een benadering op verschillende schakels van de zogenaamde veiligheidsketen: proactie, preventie, preparatie, respons en nazorg. Tot enkele jaren geleden was het beleid voor het beperken van overstromingsrisico’s vrijwel uitsluitend gericht op proactie en preventie. In de afgelopen jaren is de benadering verbreed. In een verkenning is gekeken wat Nederland hierbij van andere landen kan leren. Deze verkenning is gepubliceerd in het tijdschrift Municipal Engineer onder de titel Safety chain approach in flood risk management. Coauteurs van dit artikel zijn Geesje Saeijs van Saeijs Consultancy, Ira Helsloot van de Vrije Universiteit van Amsterdam en Jos van Alphen van de Waterdienst van Rijkswaterstaat.

Samenvatting: Historically the Dutch have put a strong emphasis on prevention (building dikes) in their flood risk management policy. However, in current public debate it is questioned whether this historically grown flood risk policy is still the best protection policy for the country in the 21st century. In this article the so-called safety chain approach is used to address this question. The safety chain distinguishes between five links or phases of risk and crisis management: pro-action, prevention, preparation, response and recovery. This approach is used to evaluate flood risk management policy in several countries and perform a cross-national comparison.

The international comparison supports the hypothesis that the safety chain approach is a useful tool for policy evaluation and that valuable lessons can be drawn from different approaches in other countries. Furthermore, it is found that the Dutch flood defense strategy, focused on prevention, cannot be replaced by measures in other links of the chain. This strategy can, however, be broadened by more pro-active measures and additional efforts on preparation, response and recovery. By doing so the consequences of a possible flooding would be better taken into account and the policy focus would shift from managing the probability of floodings to managing flood risk (both probability and consequences).

Meer informatie: Municipal Engineer Volume 161, 2008.

Evacuatie in internationaal perspectief: dilemma’s en lessen

Achtergrond: In 2008 verscheen een bundeling artikelen over evacuaties onder de titel Evacuatie – Een overzicht van inzichten in theorie en praktijk van grootschalige evacuaties. Aan deze bundel heb ik met eerste auteur Geesje Saeijs van Saeijs Consultancy een artikel bijgedragen over Evacuatie in internationaal perspectief. Door te kijken naar het beleid in een aantal andere westerse landen, waaronder het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten, zijn voor Nederland dilemma’s naar voren gebracht en lessen geleerd.

Meer informatie: Evacuatie - Een overzicht van inzichten in theorie en praktijk van grootschalige evacuaties. Redactie Ira Helsloot, Ernst Brainich en Ruurd Reitsma. Boom Juridische uitgevers, Den Haag, 2008.